TüpBebek.net.tr Bilimsel Yayın Kurulu • 2026-11-16

Varikosel ve Erkek Üreme Sağlığı

Testis toplardamar genişlemesi olan varikoselin patofizyolojisi, sperm parametreleri ve DNA bütünlüğü üzerindeki etkileri ile tıbbi değerlendirme ölçütleri.

Varikosel, testisten kirli kanı taşıyan pampiniform pleksus toplardamarlarının anormal genişlemesi ve kıvrımlı hale gelmesidir. Anatomik olarak sol testiküler venin sol renal vene dik açıyla dökülmesi ve venöz kapakçık yetersizliği nedeniyle olguların büyük çoğunluğu sol tarafta görülür; ancak iki taraflı (bilateral) varikosel de sık saptanır. Genel erkek nüfusta yaklaşık %15 oranında izlenirken, primer infertilite değerlendirmesi yapılan erkeklerde bu oran %35–40 düzeyine çıkar.

Varikoselin spermatogenezi nasıl etkilediği birden fazla mekanizmayla açıklanır. Normalde skrotal ısı vücut çekirdek ısısından yaklaşık 2 °C daha düşüktür ve pampiniform pleksus ters akımlı ısı değişim sistemiyle testisi serin tutar. Venöz reflü bu soğutma mekanizmasını bozarak testiküler hipertermiye yol açar. Ek olarak, böbrek ve böbrek üstü bezinden kaynaklanan metabolitlerin geri akışı, lokal hipoksi ve artmış reaktif oksijen türleri (ROS) oksidatif stres oluşturarak sperm zarında lipid peroksidasyonuna ve sperm DNA fragmantasyonuna neden olabilir.

Tanı temel olarak oda sıcaklığındaki bir muayene ortamında, ayakta ve Valsalva manevrası sırasında yapılan dikkatli fizik muayene ile konur. Tıbbi sınıflamada Grade 1 yalnızca Valsalva ile palpe edilen, Grade 2 istirahatte ele gelen ancak gözle görülmeyen, Grade 3 ise skrotum cildinden dışarıdan görülebilen varikoseli tanımlar. Yalnızca renkli Doppler ultrasonografide saptanan ancak muayenede ele gelmeyen belirtisiz (gizli) varikoselde cerrahi müdahalenin yararı gösterilmemiştir.

Semen analizinde varikosel klasik olarak sperm sayısında azalma, hareketlilikte düşüş ve morfolojik bozuklukların bir arada görüldüğü oligoastenoteratozoospermi tablosuyla ya da izole motilite ve DNA hasarı artışıyla kendini gösterebilir. Bununla birlikte varikoseli olan her erkekte fertilite bozukluğu gelişmez; tıbbi karar testis hacmi, semen parametreleri, kadın partnerin yaşı ve çiftin genel üreme öyküsü birlikte değerlendirilerek verilir.

Onarım gerektiren olgularda mikroskobik subinguinal varikoselektomi tekniği, testiküler arter ve lenfatik damarların korunarak dilate venlerin bağlanmasını sağlar. Mikroskop altında yapılan bu işlem, hidrosel ve nüks gibi cerrahi komplikasyonların oranını azaltmaya yardımcı olur. Sperm yapım döngüsü yaklaşık 72–74 gün sürdüğünden, cerrahi sonrası semen parametrelerindeki değişim genellikle 3–6. aylarda kontrol spermiyogramlarla izlenir.

Cerrahi sonrası dönemde ilk günlerde kasık bölgesinde hafif hassasiyet hissedilebilir; genellikle 1–2 hafta içinde günlük aktivitelere kademeli dönüş sağlanır. Bu süreçte sigaradan uzak durulması ve testiküler ısı artışından kaçınılması da spermatogenezi destekler.

Varikoseli bulunan erkeklerde düzenli fiziksel aktivite sırasında skrotal destek sağlayan iç çamaşırı kullanımı ve uzun süre sıcak ortamlardan (sauna, hamam gibi) uzak durulması semptomları hafifletmeye yardımcı olur. Cerrahi onarımın tek taraflı mı yoksa iki taraflı mı yapılacağı, her iki testisteki muayene bulguları, hacim farkları ve ağrı yakınmasının eşlik edip etmediği değerlendirilerek kararlaştırılır. Ayrıca operasyon sonrası dönemde enfeksiyon veya hidrosel gelişimi açısından hekim kontrollerinin aksatılmaması takip güvenliği için önem taşır.

Ürolojik muayene sırasında hekiminize varikoselinizin tıbbi derecesini, sperm DNA fragmantasyonu testi gerekip gerekmediğini ve mevcut üreme planınız içinde cerrahi onarımın zamanlamasını sorabilirsiniz.

Yasal Bilgilendirme: Bu içerik, Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yalnızca toplum sağlığını koruyucu ve bilgilendirici amaçla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Her tıbbi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir; değerlendirme için uzman hekiminize başvurunuz.