TüpBebek.net.tr Bilimsel Yayın Kurulu • 2026-11-16

Preimplantasyon Genetik Tarama PGT-A/NGS Bilimsel Prensipleri

Anöploidi taraması amacıyla uygulanan PGT-A ve yeni nesil dizileme (NGS) yöntemlerinin biyolojik temelleri, trofektoderm biyopsisi ve mozaiklik kavramı.

Preimplantasyon genetik anöploidi taraması (PGT-A), embriyo transferi öncesinde kromozom sayısındaki fazlalık veya eksiklikleri belirlemeye yönelik bir genetik analiz yöntemidir. İnsan somatik hücrelerinde 46 kromozom (22 çift otozom ve 1 çift cinsiyet kromozomu) bulunur. Mayoz bölünme sırasında kromozomların ayrılmaması (nondisjunction) veya erken mitotik hatalar, monozomi ya da trizomi gibi anöploidilere yol açabilir; bu durum implantasyon başarısızlığı, biyokimyasal gebelik veya erken gebelik kaybı ile doğrudan ilişkilidir.

Günümüzde PGT-A için örnek alma işlemi standart olarak 5. veya 6. gün blastokist aşamasında trofektoderm biyopsisi ile yapılır. İç hücre kitlesine dokunulmadan, plasentayı oluşturacak dış trofektoderm katmanından lazer yardımıyla 5–10 hücre alınır. Üçüncü gün tek blastomer biyopsisine kıyasla daha fazla hücre elde edilmesi analiz güvenilirliğini artırırken, embriyonun gelişim potansiyeli üzerindeki mekanik etkiyi sınırlar. Biyopsi sonrası blastokistler vitrifikasyon yöntemiyle tek tek dondurularak genetik laboratuvarından gelecek sonuç beklenir.

Yeni nesil dizileme (NGS), biyopsi materyalindeki DNA'nın tüm genom amplifikasyonu (WGA) ile çoğaltılmasının ardından milyonlarca DNA parçasının paralel olarak okunmasına dayanır. Elde edilen okuma derinliği referans genomla karşılaştırılarak 24 kromozomun tamamı için kopya sayısı profili çıkarılır. NGS teknolojisi, tam kromozom anöploidilerinin yanı sıra belirli bir çözünürlük üzerindeki (genellikle 5–10 Mb ve üzeri) segmental yapısal kazanç veya kayıpları da yüksek hassasiyetle saptayabilir.

Analiz sonuçları öploid (46 kromozom), anöploid veya mozaik olarak raporlanır. Mozaiklik, biyopsi örneğinde hem normal hem de anöploid hücre hatlarının bir arada bulunmasını ifade eder ve genellikle %20–80 arası ara kopya sayısı değerleriyle tanımlanır. Trofektoderm ile iç hücre kitlesi arasında biyolojik farklılıklar bulunabildiğinden ve mozaik hücreler gelişim sürecinde kendini düzeltebildiğinden, düşük düzeyli mozaik embriyoların değerlendirilmesi ayrıntılı genetik danışmanlık gerektirir.

PGT-A yalnızca sayısal kromozom değişikliklerini ve büyük yapısal dengesizlikleri tarar; tek gen hastalıklarını (PGT-M) veya dengeli translokasyonların moleküler ayrıntılarını (PGT-SR) saptamak için özgül paneller gerekir. Ayrıca testin teknik hata payı, DNA amplifikasyon başarısızlığı, kontaminasyon riski ve biyolojik mozaiklik gibi sınırlılıkları mevcuttur; bu nedenle gebelik elde edildiğinde rutin prenatal tarama veya tanı testleri yine hekim önerisiyle sürdürülür.

Biyopsi için embriyoların blastokist aşamasına ulaşması gerektiğinden, bu yöntem genellikle ileri anne yaşı, tekrarlayan gebelik kaybı veya tekrarlayan implantasyon başarısızlığı gibi durumlarda bireysel risk-yarar dengesi gözetilerek ele alınır. Her olguda genetik tarama yapmak yerine, mevcut embriyo sayısı, laboratuvar koşulları ve tıbbi öykü dikkate alınarak karar verilir. Genetik raporların hazırlanması genellikle 10–14 gün sürer ve uygun embriyo saptanması halinde sonraki siklusta dondurulmuş embriyo transferi planlanır.

Biyopsi alınan her embriyonun donma ve çözme aşamalarından sağ çıkma oranı yüksektir; ancak nadir olgularda DNA örneğinde yetersiz amplifikasyon nedeniyle sonuç alınamayabilir. Bu durumda yeniden biyopsi yapılıp yapılmayacağı embriyonun morfolojik durumu dikkate alınarak değerlendirilir.

Genetik tarama planlanırken hekiminize yaş ve öykü doğrultusunda PGT-A endikasyonunu, biyopsi işleminin embriyo sağkalımı üzerindeki etkilerini, öploid embriyo bulunmama olasılığını ve mozaik sonuç çıkması durumunda izlenecek tıbbi protokolü danışabilirsiniz.

Yasal Bilgilendirme: Bu içerik, Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yalnızca toplum sağlığını koruyucu ve bilgilendirici amaçla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Her tıbbi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir; değerlendirme için uzman hekiminize başvurunuz.