TüpBebek.net.tr Bilimsel Yayın Kurulu • 2026-11-16

OHSS (Yumurtalık Aşırı Uyarılma Sendromu) Koruyucu Yaklaşımlar

Yumurtalık aşırı uyarılma sendromunun VEGF aracılı patofizyolojisi, yüksek riskli hastaların önceden belirlenmesi ve GnRH agonist tetiklemesi ile dondurma stratejileri.

Yumurtalık aşırı uyarılma sendromu (OHSS), kontrollü ovaryan stimülasyona verilen aşırı yanıt sonucunda gelişen ve damar geçirgenliğinin artmasıyla seyreden iyatrojenik bir tablodur. Temel mekanizma, çok sayıda büyüyen folikülün ve korpus luteumun hCG (insan koryonik gonadotropini) uyarısıyla aşırı miktarda vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF) salgılamasıdır. VEGF, kapiller duvarlardaki sıkı bağlantıları gevşeterek damar içi sıvının karın boşluğu (asit) ve nadiren plevral boşluk gibi üçüncü alanlara kaçmasına yol açar.

Sıvı kaybına bağlı olarak damar içi hacim azalır ve hemokonsantrasyon gelişir; hematokrit yükselir, böbrek kanlanması azalabilir ve tromboemboli eğilimi artabilir. OHSS başlangıç zamanına göre ikiye ayrılır: oosit toplama sonrası ilk 7–9 günde tetikleme hCG'sine bağlı gelişen erken OHSS ve gebeliğin oluşmasıyla yükselen endojen hCG'nin tetiklediği geç OHSS. Tıbbi şiddeti hafif karın şişkinliğinden hastane izlemi gerektiren ağır tablolara kadar değişebilir.

Korunmada ilk adım risk faktörlerinin tedavi öncesinde belirlenmesidir. Polikistik over sendromu (PKOS), yüksek bazal AMH düzeyi (>3,5 ng/mL), yüksek antral folikül sayısı (genellikle her iki overde toplam >20) ve genç yaş yüksek yanıt olasılığını artırır. Bu bireylerde GnRH antagonist protokolü tercih edilerek başlangıç gonadotropin dozları bireyselleştirilir ve folikül gelişimi sık ultrasonografi ile izlenir.

Uyarım sırasında çok sayıda folikül geliştiğinde (örneğin 11 mm üzeri >15–20 folikül veya çok yüksek östradiol düzeyleri), olgunlaşmayı tetiklemek için klasik hCG yerine GnRH agonist tetiklemesi uygulanması temel koruyucu yaklaşımlardan biridir. GnRH agonistinin oluşturduğu kısa süreli LH dalgası, uzun yarı ömürlü hCG'ye kıyasla korpus luteumları hızla gerileterek VEGF salgısını belirgin biçimde sınırlar.

GnRH agonist tetiklemesi sonrası taze transferlerde luteal faz yetersizliği görülebildiğinden, embriyoların tamamının vitrifikasyonla dondurulup sonraki bir siklusta transfer edilmesi (tümünü dondurma / freeze-all stratejisi) hem erken hem de geç OHSS riskini önemli ölçüde azaltır. Ek olarak, oosit toplama gününde dopamin agonisti olan kabergolin başlanması VEGF reseptör fosforilasyonunu baskılayarak damar geçirgenliğini sınırlamaya destek olur.

Oosit toplama sonrasında hastaların günlük kilo takibi, idrar çıkışı, nefes darlığı veya hızlı artan karın gerginliği gibi belirtiler açısından bilgilendirilmesi gerekir. Yeterli sıvı ve protein alımı destekleyici önlemler arasında yer alır; ağır bulgularda tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Yüksek yanıt riski taşıyan olgularda siklus içi izlem sırasında östradiol artış hızı, büyüyen foliküllerin çap dağılımı ve hastanın tıbbi yakınmaları yakından takip edilir. Gerektiğinde tetikleme öncesinde doz azaltımı (coasting) veya tetikleme ajanının değiştirilmesi gibi ara önlemler devreye alınabilir. Bu çok basamaklı koruyucu yaklaşım sayesinde ağır seyirli tabloların sıklığı günümüzde belirgin ölçüde azaltılmıştır. Tıbbi pratikte hafif ve orta düzeydeki olgular ayaktan yakından izlenebilirken, laboratuvar değerlerinde bozulma veya sıvı birikimi saptanan hastalarda hastane içi destekleyici takip uygulanır. Bu sayede hem sıvı-elektrolit dengesi hem de böbrek fonksiyonları düzenli biçimde korunur.

Tedavi öncesinde hekiminize OHSS risk profilinizi, antagonist protokol ile agonist tetiklemesi seçeneğini ve tüm embriyoları dondurma yaklaşımının sizin durumunuzda uygulanıp uygulanmayacağını danışabilirsiniz.

Yasal Bilgilendirme: Bu içerik, Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yalnızca toplum sağlığını koruyucu ve bilgilendirici amaçla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Her tıbbi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir; değerlendirme için uzman hekiminize başvurunuz.